Data dodania: 2009-02-25 /
Data modyfikacji: 2009-02-25
I. ZAGADNIENIE DUCHOWOŚCI PARTYKULARNYCH
Zanim przystąpię do omówienia zasadniczych cech franciszkanizmu, uwzględnię pokrótce zagadnienie duchowości partykularnych. Uwzględnienie tego zagadnienia uważam za konieczne z uwagi na właściwe zrozumienie roli duchowości partykularnych i ich powiązania z ogólnymi zasadami każdej duchowości katolickiej. Ponadto dyskusje, które koncentrowały się wokół duchowości partykularnych, dotyczyły również duchowości franciszkańskiej.
Jedną z naczelnych i najbardziej kontrowersyjnych kwestii w dziedzinie studium teologii duchowości, w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku (od 1912 r.), było zagadnienie duchowości poszczególnych zakonów i instytutów zakonnych . Zagadnienie to okazało się bardzo złożone ze względu na wachlarz problemów, które się ujawniły. Dyskusje i kontrowersje dotyczyły takich spraw, jak terminologii, istnienia, natury i celowości tych duchowości oraz metody (historyczna, doktrynalnoteoretyczna, eksperymentalna).
W 1928 roku ukazało się pierwsze dzieło zbiorowe pt.: Les Ecoles de Spiritualite Chretienne, Liege - Paris 1928, pod redakcją Raoula Morçaya. W tym dziele Raoul Morçay pisze między innymi, że poszczególne szkoły duchowości zakonnej powstają z bogactwa i różnorodności duchowości chrześcijańskiej ogólnej, jak również z wkładu i dorobku doktrynalnego i doświadczalnego poszczególnych osób, jakimi są założyciele instytutów zakonnych; każdy bowiem z założycieli nadał autentycznej pobożności chrześcijańskiej swoisty kierunek i charakter .
W czasie drugiej wojny światowej, w 1943 roku, zorganizowano na Katolickim Uniwersytecie Najświętszego Serca Jezusowego w Mediolanie pierwszy "Tydzień Duchowości", którego tematem były "Katolickie szkoły duchowości". O. Augustyn Gemelli OFM, rektor tego uniwersytetu, w referacie wstępnym podkreślił, że w powstawaniu duchowości partykularnych wielką rolę odgrywa założyciel danego instytutu, jego bezpośredni uczniowie i opracowania teologów .
Odnośnie kwestii szkół duchowości należy jeszcze wymienić francuskie dzieło zbiorowe pt. La Spiritualite Catholiąue, Paris 1953. Redaktor tego zbiorowego dzieła, Jean Gautier, mówiąc o różnych formach duchowości katolickiej, podkreśla, że szkoły duchowości polegają na różnych sposobach przedstawienia tych samych i wspólnych zasad, z uwzględnieniem specyfiki założyciela każdej duchowości partykularnej.
Poszukiwania i dyskusje wyłoniły elementy składowe, które określają i precyzują poszczególne duchowości partykularne i ewentualne szkoły:
1) element doktrynalny lub teoretyczny - pierwszeństwo dane jakiejś prawdzie wiary, czyli szczególny sposób jej interpretowania, akcentowania lub formułowania;
2) określona cnota, którą jakaś duchowość usiłuje realizować naśladując Chrystusa, w oparciu o nauczanie i doświadczenie fundatora czy fundatorki;
3) szczególna łaska Boża, jako element ontologiczny, nadprzyrodzony, która ożywia i podtrzymuje dzieło jakiejś fundacji zakonnej, czyli jej duchowości;
4) środowisko historyczne - przestrzeń i czas jak również społeczność, z której określone dzieło i jej duchowość wzrastają;
5) osobowość założyciela z cechami i przymiotami naturalnymi wraz z właściwościami nadprzyrodzonymi (charyzmat);
6) cel i specyficzne zadanie - drugorzędne (pierwszorzędnym celem jest zbawienie i uświęcenie własne oraz innych, wspólne wszystkim osobom zakonnym i chrześcijanom) - które inicjator zgromadzenia i duchowości, wraz ze swymi naśladowcami, usiłuje realizować .
W związku z tym, co wyżej powiedziano, możemy podać definicję duchowości partykularnej: Jest to nauka o życiu duchowym, które (to życie) jest rozpatrywane tak w swoich wymiarach teologicznych jak i we wszystkich wymiarach fenomenologicznych (zjawiskowych) z uwzględnieniem podmiotu i przedmiotu, do którego się odnosi.
Definicja ta podkreśla trzy najważniejsze elementy: a) przedmiot tej wiedzy, b) charakter teologiczny, c) charakter ludzki, to znaczy środowisko historyczne i socjalne: miejsce, czas, osoba, warunki życia, doświadczenie osobiste, religijne, moralne, wpływ środowiska. Dwa pierwsze elementy są wspólne każdej duchowości; poszczególne duchowości partykularne różnią się w elemencie trzecim, to jest środowiskiem historycznym i socjalnym, określonym w definicji "wymiarem fenomenologicznym".
Stąd wynika konieczność poznania tych wymiarów fenomenologicznych; taką znajomość nabywa się przez studiowanie źródeł określonej duchowości. Brak takich źródeł lub niedostateczne ich studiowanie, to główne przyczyny małej znajomości duchowości partykularnych i różnorodnych opinii w tym względzie, często sprzecznych ze sobą.
